Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

DEHB ile ilgili yapılan araştırmalar sonucunda bu bozukluğun nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte genetik kökenli bir rahatsızlık olduğu düşünülmektedir.

Doğum öncesi, gebelik ve doğum sonrası bebeği etkileyebilecek bir takım nedenlere bağlı olarak şekillenen nöro-gelişimsel bir bozukluktur.

DEHB çocuğun içinde bulunduğu yaşam dönemine bağlı olarak, okul, aile, arkadaş ilişkileri, iş ve toplumsal yaşam alanlarında bir takım zorluklar yaratır.

DEHB FARKLI  TİPLERİ NELERDİR?

  • Hiperaktivite belirtilerinin belirgin olduğu tip
  • Dikkat eksikliğinin belirgin olduğu tip(kızlarda en sık)
  • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtilerinin birlikte bulunduğu tip(genelde en sık)

DEHB okul çağı çocuklarının %5-7’sinde görülür. Genellikle çocuklukta başlayıp büyük oranda yetişkinliğe kadar sürdüğü gözlenir.

Yapılan araştırmalar sonucu erken çocuklarında kız çocuklarına göre 4 kat fazla görüldüğü bulgulanmıştır. DEHB yetişkinlerde ise %2-4 oranında görülmektedir.

DEHB BELİRTİLERİ NELERDİR?

  • Dikkat eksiklğine bağlı olarak çocuklarda genellikle şunlar gözlenir;
  • Dersleri dinlerken zorluk yaşama ve çabuk sıkılma, dış uyaranlardan dikkatin çabuk dağılması(kapı zili, dışarıdan gelen hafif bir gürültü)
  • Dikkatin dağılması sonucu ders dışındaki şeylerle uğraşma( arkadaşlarıyla konuşma, kalem kağıtla oynamak, dışarı bakma vb…)
  • Uzun süre zihinsel işlev gerektiren şeyleri yapmakta zorlanma, başlayamama( ödev ve okul sorumlulukları)
  • Ders dinlerken dalıp gitme, kendine söyleneni dinlemiyor gibi görünme
  • Belirgin derecede dağınıklık, plansızlık, düzensizlik
  • Detayları gözden kaçırma, ödevleri özensiz yapma
  • Sık sık eşyalarını kaybetme, unutma, öğrendiklerini çabuk unutmak
  • Eve ödev getirmeyi unutmak, ödeve zamanında başlayamamak, ertelemek
  • Ders çalışmamak için bahaneler üretme
  • Verilen ödevleri tamamlayamadığı için okula gitmede isteksizlik
  • Sadece ilgisini çeken hoşlandığı şeyleri yapma ( bilgisayar oynama), ilgisini çekmeyen sorumluluk alanı içerisinde olan hoşlanmadığı(ödevler, ev içi sorumluluklar, okul görevleri) yapmakta isteksiz davranama
  • Ev içinde ve dışarıda öğrenmesi gereken toplumsal kuralları öğrenmesinde ve uygulamasında belirgin zorluklar yaşama

 

HİPERAKTİVİTE ve DÜRTÜSELLİĞE BAĞLI BELİRTİLER

Oturduğu yerde durmakta zorluk, sürekli kıpırdanma, hareket halinde olma isteği

Yanındaki arkadaşını rahatsız etme, kurallara uymakta zorluk yaşama, sınıfın düzenini bozma

  • Çok konuşma, karşısındakinin sözünü kesme, sabırsız olma, sırasını beklemede zorluk
  • Düşünmeden hareket etme
  • İsteklerini ertelemede çok zorlanma
  • Benzer hataları sık tekrarlama
  • Sakarlık ve hareketlerini denetlemede güçlük yaşama
  • Sakin bir şekilde oynamakta ya da boş zaman etkinliklerine katılmakta zorluk çekme
  • Çabuk arkadaşlık kurmalarına rağmen arkadaşlıklarını sürdürmekte sıklıkla sorun yaşama
  • Değişen ruh hali ağlama, sinirlenme ve sevinme
DEHB belirtilerinin çocuğun/ergenin hayatındaki bozucu etkisi, örselenmesi, kendilik algısı ve duygularıyla ilgili psikoterapi desteği almak tedavinin seyrini olumlu yönde etkileyecektir.

Bu belirtiler en az iki ortamda gözleniyorsa ve çocuğun/ ergenin günlük hayatın da bozucu etki yaratıyorsa( okul başarısızlığı, davranış sorunları vs.) DEHB tanısından şüphelenilebilir.

DEHB belirtilerinin bozucu etkileri akademik hayatla birlikte daha dikkat çekici bir hal alır. Bunun sebebi okul hayatıyla birlikte çocuktan sorumlulukların ve beklentilerin artmasıdır.

Çocuk/ergen kapsamlı bir değerlendirmeden geçirildikten sonra (dikkat testleri ve ölçekler, gelişim öyküsü, ebeveynden ve öğretmenlerden alınan bilgiler) DEHB tanısı konmalıdır.

 

DEHB TEDAVİSİNDE NELER YAPILIR?

Okul öncesi dönem ve okul döneminde, belirgin davranış bozulmaları olmadıkça ilaç kullanımı mümkün oldukça ertelenmeli ve anne baba eğitimi, öğretmen eğitimi-işbirliği, çocuğa özel eğitim programı ve ortamın düzenlenmesi, psikoterapi desteği gibi diğer yöntemlere odaklanılmalıdır.

Bunlara rağmen çocuğun/ergenin hayatındaki bozulmalar devam ediyorsa ilaç tedavisi düşünülebilir. Sadece ilaç tedavisi yeterli olmamakla birlikte psikoterapi desteği çok önemlidir.

DEHB belirtilerinin çocuğun/ergenin hayatındaki bozucu etkisi, örselenmesi, kendilik algısı ve duygularıyla ilgili psikoterapi desteği almak tedavinin seyrini olumlu yönde etkileyecektir.